Een foto kiest altijd. Wat je toont, wat je weglaat — dat is positie innemen. Wie denkt dat een camera objectief is, kijkt eigenlijk weg van hoe d werkelijkheid in elkaar zit.
Dat heb ik geleerd bij De Waarheid, het dagblad van de CPN. Op straat, bij demonstraties en reportages, tussen mensen die werkten en strijdbaar waren. Daar werd het me duidelijk: beeld is onderdeel van strijd. Punt.
Die houding neem ik mee in alles wat ik fotografeer — stad, natuur, architectuur, mensen. Overal is ruimte verdeeld. Overal is geregeld wat je ziet en wat niet. Dat zie je als je ervoor kiest het te zien.
Ik werk zowel in kleur als in zwart-wit, en dat is geen stijlkeuze maar een standpunt. Soms vraagt een beeld om kleur — in natuur, op straat, in het dagelijks leven. Maar soms dwingt zwart-wit je harder terug naar structuur, contrast en spanning. Naar wat er werkelijk onder de oppervlakte zit.
Rodtsjenko is een groot voorbeeld voor me. Die radicale camerahoek — van onderen, van boven, schuin de werkelijkheid in.
Niet het gewone oogpunt bevestigen, maar de
kijker dwingen om anders te kijken. Oorthuys bewonder ik om zijn directheid: gewoon dichtbij gaan, registreren wat er is, zonder afstand en zonder opsmuk.
Die twee bijten elkaar niet. Een beeld kan tegelijk radicaal van hoek zijn én direct van nabijheid. Kantelen en dichtbij. Dat is geen tegenstelling, dat is spanning.
Ruimte is verdeeld, arbeid uitgebuit, zichtbaarheid gecontroleerd. Van Marx leerde ik dat de heersende ideeën altijd de ideeën zijn van de heersende klasse — dat geldt voor woorden, maar net zo goed voor beelden. Gorter zag dat de arbeidersklasse haar eigen cultuur moest scheppen, haar eigen taal, haar eigen blik.
Mijn camera is geen objectief instrument. Het is een wapen. Ik kies de kant van wie onzichtbaar wordt gemaakt.
Niet voor het mooie beeld.
Voor de strijd
Beeld is nooit neutraal
Jan Dirk Bol
Lange Herenstraat 123
2011 LK Haarlem
Nederland
+31 (0) 6 515 788 28
+31 (0) 23 55 13 586
www.jandirkbol.nl
JAN DIRK BOL
LESS IS MORE